Raffaello Sanzio’dan Önce Ahmedi Vardı: Osmanlı Devleti’nde Ekfrastik Bir Atina Okulu Tablosu ya da Felsefenin Şiirleştirilmiş Hali

Abstract

In his work titled Iskendername, the last copies of which are dated to 1411, Ahmedi describes in an ekphrasis style the discussions of Greek philosophers in the presence of Alexander on philosophical issues such as the essence of existence, its types, and the source and end of existence. In Iskendernâme, a method that aims to reach a conclusion through the comparison of opposing concepts such as limited will-major will, soul-body, world-ukba, youth-age, creator-created, wahdat-continuity, and intellect-nafis is adopted. In the work, philosophers such as Socrates, Plato, Aristotle and Hippocrates represent Greek/Western philosophy, while the unnamed Indian philosopher and the Chinese philosopher named Behram represent Eastern philosophy, and Khidr represents divine theology or Islamic philosophy. The painting known as the School of Athens, on the other hand, is a fresco completed by Raffaello Sanzio in 1511 upon papal commission to show the reconciliation of philosophy and theology. The Greek philosophers depicted arguing among themselves in the work represent Western philosophy. This study aims to compare two works, one produced in the form of poetry and the other in the form of a painting, which deal with the same subject approximately a century apart, in terms of their understanding of philosophy and esthetics. By subjecting both works to a comparison in terms of art and philosophy, it will be possible to draw attention to the differences between the Western and Eastern Civilizations’ understanding of art and philosophy. More detailed studies are needed to determine all the details of the two civilizations’ views on art and philosophy.

Ahmedî, son nüshaları 1411 yılına tarihlenen İskendernâme adlı eserinde Yunan filozoflarının İskender’in huzurunda varlığın özü, türleri, varlığın kaynağı, sonu gibi felsefî konulardaki tartışmalarını ekfrastik bir tarzda betimler (şiirle resmeder). İskendernâme’de cüzi irade-külli irade, ruh-beden, dünya-ukba, gençlik-yaşlılık, yaratıcı -yaratılmış, vahdet-kesret, akıl-nefis gibi zıt anlamlı kavramların karşılaştırılması üzerinden neticeye ulaşmayı hedefleyen bir usul benimsenmiştir. Eserde Sokrates, Platon, Aristoteles, Hipokrates gibi filozoflar Yunan/Batı felsefesini temsil ederken, adı zikredilmeyen Hintli filozof ve Behram adlı Çinli filozof Doğu felsefesini, Hızır ise ilahî kelamı ya da İslâm felsefesini temsil eder. Atina Okulu olarak bilinen resim ise, Rafaello Sanzio tarafından Papalığın felsefe ile teolojiyi uzlaşı içerisinde göstermek için 1511 yılında tamamlanmış bir fresktir. Bu freskte farklı hatta zıt görüşte olan filozoflar belirli gruplara ayrılmış şekilde bir arada resmedilmiştir. Eserde kendi aralarında tartışır vaziyette resmedilen Yunan filozofları, Batı felsefesini, İbn Rüşd ve Zerdüşt, Doğu felsefesini temsil eder. Bu çalışma yaklaşık yüzyıl arayla aynı konuyu işleyen biri şiir diğeri ise resim formunda üretilmiş iki eseri, felsefe ve estetik anlayışları bakımından karşılaştırmak amacındadır. Her iki eserin sanat ve felsefe açısından bir karşılaştırmaya tabi tutulmasıyla, Batı ve Doğu medeniyetlerinin sanat ve felsefe anlayışları arasındaki farklara dikkat çekmek mümkün olacaktır. İki medeniyet dairesinin sanata ve felsefeye bakışı hususundaki tüm ayrıntıların tespiti hususunda daha ayrıntılı çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır